staruszek 2.0

Yannick Haenel – Jan Karski

staruszek — Wed, 01 Feb 2012 15:38:40 +0000

Wydana w 2009 roku (w Polsce rok później) książka „Jan Karski”, której autorem jest Yannick Haenel łączy literaturę faktu z fikcją literacką. Oparta jest na biografii legendarnego kuriera polskiego Państwa Podziemnego, świadka Holocaustu, który w 1942 roku przekazał aliantom pierwszy raport o zagładzie Żydów w warszawskim getcie i obozach koncentracyjnych.
Książka ma mocno nietypową budowę: rozdział pierwszy to relacja z wypowiedzi Karskiego w filmie „Shoah” Claude’a Lanzmanna, drugi jest streszczeniem „Tajnego państwa – opowieści o polskim podziemiu”, książki, w której Karski opisał na gorąco swoje działania już w roku 1944. Dopiero rozdział trzeci ma formę literackiej fikcji opowiadającej o przeżyciach Karskiego już po przybyciu do USA. I do tej właśnie, ostatniej części, wielu krytyków ma najwięcej zastrzeżeń zarzucając autorowi fałszowanie historii.
A co mianowicie znajduje się w tej trzeciej części? Jest to długi, fikcyjny monolog Karskiego mający ujawnić jego najbardziej ukryte i za życia niewypowiedziane myśli. Elegancko mówiąc, jest to literacka próba przełamania granicy między fikcją a rzeczywistością. Mówiąc zaś zwyczajnie, jest to wersja tego, co zdaniem Haenela Karski miałby światu do powiedzenia, gdyby mógł i chciał dziś coś światu powiedzieć. W monologu tym zawarte jest oskarżenie wobec aliantów o cichą zgodę na Holokaust. Jest też oskarżenie pod adresem Francji i Anglii o to, że nie uczyniły zbyt wiele, by ratować Polskę i Polaków przed wspólną agresją Hitlera i Stalina. Jest też sporo o tym, że świat „zapomniał” o zbrodni katyńskiej i Powstaniu Warszawskim, ponieważ potrzebował pomocy Stalina w pokonaniu hitlerowskich Niemiec. Haenel jest bezwzględny wobec swych rodaków, ale nie oszczędza też Stanów Zjednoczonych. Chodzi przede wszystkim o fragmenty trzeciego rozdziału, opisujące wizytę Karskiego w Białym Domu i jego sprawozdanie z sytuacji składane przed znudzonym Rooseveltem (które w rzeczywistości jest przemową do wazy po zupie). Roosevelt ziewa i spogląda pożądliwie na nogi sekretarki. Tylko stająca na stole waza wydaje się słuchać relacji.
Nic dziwnego, że książka wywołała falę krytyki na Zachodzie. W wywiadach Haenel twierdzi, że „obraz Polski, jaki kreuje film „Shoah”, jest ostry i niesprawiedliwy. Okazuje się, że Lanzmann filmował Karskiego przez osiem godzin. Jednak w filmie nie pokazuje więcej niż czterdzieści minut ich rozmowy. Lanzmann był przede wszystkim zainteresowany świadectwem o getcie. Pomijając te fragmenty, w których Karski opowiadał o swoich wysiłkach w przekazaniu Ameryce wiadomości Żydów z warszawskiego getta, sfałszował sens jego postawy. Interesujące jest też, że w „Shoah” nie oglądamy żadnego Polaka, który ratował Żydów.” Są tylko tacy, którzy ich denuncjowali. Film „Shoah” odegrał zasadniczą rolę w wyobrażeniu, jakie nie tylko Francuzi, ale i światowa opinia publiczna mają o Polsce. Nic więc dziwnego, że na Zachodzie pisze się o „polskich obozach zagłady”, a nikt nie chce uwierzyć, że największa liczba Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata w Yad Vashem to Polacy.
We Francji książka Haenela wywołała burzliwą dyskusję, znajdowała się przez wiele tygodni na francuskich listach bestsellerów i zyskała uznanie krytyków literackich. Jednocześnie wywołała dużo kontrowersji natury faktograficznej, w tym gwałtowną polemikę między Haenelem a Lanzmannem. Ten ostatni zarzucił pisarzowi „fałszowanie” historii i postaci samego Karskiego. Haenel ripostował, że jako pisarz miał prawo w części swej książki posłużyć się fikcją literacką. Jak się okazuje jego fikcja literacka znajduje się znacznie bliżej prawdy niż można by przypuszczać.
Biorąc powyższe pod uwagę, niezmiernie dziwi mnie krytyka książki w Polsce (tak jakby komuś zależało na podtrzymaniu mitu o antysemityzmie Polaków). Książka, która przedstawia pozytywny wizerunek Polski i Polaków (mimo posługiwania się fikcją literacką) zasługuje na uznanie. Tym bardziej, że książkę tę napisał obcokrajowiec. Tą książką Haenel zrobił dla wizerunku Polski wiele dobrego i chociaż za to należy przeczytać jego wersję historii Jana Karskiego, tym bardziej, że nie jest to wcale słaba książka.

Cytat na dziś.

staruszek — Sat, 28 Jan 2012 11:54:19 +0000

Odpowiedziałem: „Polak” oznacza „opór”. I powiedziałem jeszcze, że bycie Polakiem oznacza przeciwstawienie się wszelkim tyraniom. Polak to ktoś, kto walczył przeciwko Hitlerowi, ale i przeciwko Stalinowi. Polak to ktoś, kto zawsze walczył z Rosjanami, niezależnie od tego, pod jaką występowali nazwą: stalinowców, bolszewików, sowietów; Polak to przede wszystkim ktoś, kto nigdy nie uwierzył w kłamstwo komunizmu, kto nie wierzy również w inne kłamstwo, w kłamstwo amerykańskiej dominacji, w kłamstwo zbrodniczej obojętności, właściwej krajom mieniącym się demokratycznymi. Polak to także odszczepieniec. I to odszczepienie jest jego jedyną prawdziwą postawą polityczną. Być może taka Polska istnieje wyłącznie w mojej głowie, może jestem jedynym takim Polakiem. Tak czy inaczej miłość do wolności, która powoduje wszystkim, co robię, nie osłabła od czterdziestego piątego roku, odkąd Churchill, Roosevelt i Stalin, niczym trio padlinożerców, podzielili w Jałcie świat.

Cena paliw w Polsce – kilka faktów.

staruszek — Tue, 24 Jan 2012 19:28:06 +0000

Często słyszę w telewizji lub czytam w prasie narzekania przedstawicieli wszelkiego rodzaji Orlenów, PGNiG-ów i tym podobnych wynalazków, jakoby ceny paliw w Polsce były jednymi z niższych w Europie. Wszystko to prawda. Weźmy na przykład cenę benzyny PB95. Na dzień 18 stycznia 2012 litr takiej benzyny w Polsce kosztował „tylko” 5,59PLN, zaś w takiej Holandii aż 7,64PLN za litr.
I proszę bardzo – quod erat demonstrandum.
Tylko, że wszyscy zatrzymują się w tym miejscu. Ja pozwolę sobie pójść trochę dalej. Płaca minimalna w Polsce wynosi 1500PLN brutto, taka sama płaca w Holandii wynosi 1424EUR, czyli po przeliczeniu po średnium kursie EUR z dnia 24 stycznia 2012 (4,28PLN), wynosi 6094PLN brutto.
Według mojej rachunkowości wychodzi, że w Holandii za pensję minimalną można kupić 797 litrów PB95, w Polsce 268 litrów.
Żeby ceny były porównywalne, w Polsce cena benzyna PB95 powinna kształtować się na poziomie poniżej 2PLN za litr.
I to by było na tyle w tym temacie.

Cytat na dziś.

staruszek — Thu, 05 Jan 2012 12:28:00 +0000

To właśnie dzieje się z człowiekiem, kiedy się starzeje. Zaczyna myśleć. Co gorsza zaś, zaczyna informować każdego o tym, co wymyślił.

Gubię ostrość spojrzenia…

staruszek — Mon, 31 Oct 2011 07:00:52 +0000

Pamiętam ciepły jesienny dzień. Byłem małym smarkiem, pierwsze klasy szkoły podstawowej. Przyjechał fotograf z olbrzymim psem – dziś już wiem, że był to bernardyn. Wszyscy w szkole robiliśmy sobie zdjęcia klasowe. Lubię patrzeć na tą fotografię – cała moja klasa, wszyscy w mundurkach, wszyscy uśmiechnięci i zadowoleni.
Dziś, po latach czuję dziwny metafizyczny dreszcz, kiedy spotykam na ulicy ludzi niegdyś mi bliskich, a nic a nic niezmienionych, jakby nie dotknął ich czas. W pierwszym odruchu mam ochotę zajrzeć w lusterko, by zobaczyć, jaką ja mam twarz? Wystarczy jednak jedno spojrzenie na maski samochodów, czy sklepowe półki – jest XXI wiek. A to są tylko oblicza dzieci moich dawnych przyjaciół i znajomych. Niosą tak lekko młode twarze, zupełnie jak my kiedyś.
Nic nie wiedząc – to trwać będzie tylko chwilę.
Wszyscy wokoło wmawiają im, że przez całe życie będą wspominać z przysłowiową łezką w oku ten okres a oni – naiwni głupcy – nie wierzą i pędzą do dorosłości z prędkością światła.
Ale nie dziwię się im – ja też nie wierzyłem.

Cytat na dziś.

staruszek — Sun, 09 Oct 2011 07:10:12 +0000

Nie ma takiego okrucieństwa ani takiej niegodziwości, której nie popełniłby skądinąd łagodny i liberalny rząd, kiedy zabraknie mu pieniędzy.

Cytat na dziś.

staruszek — Mon, 03 Oct 2011 07:10:49 +0000

Bycie rodzicem jest dziś śmiertelnie wyczerpującą harówką 24 godziny na dobę, w której nagrodą jest nieustanny strach, gorycz i wyrzuty sumienia za to, że mogliśmy przecież dać dziecku więcej (trzeba je było, cholera, jeszcze posłać na karate, a teraz już miejsc nie ma, i co ja mam zrobić?!), a nie daliśmy, pozbawiając go być może życiowej szansy.
Bo przecież wiadomo, że jeśli w niemowlęctwie, a najlepiej w brzuchu matki, dziecko nie posłucha Mozarta, to wyrośnie na głuchego prostaka niewrażliwego na piękno muzycznej frazy. Jeśli w żłobku nie zacznie się uczyć angielskiego, to nigdy się go nie nauczy, a jeśli już, to będzie mówić z tym okropnym polskim akcentem. Jeśli nie wypróbujemy na dziecku wszystkich możliwych ścieżek kariery (tenis, balet, instrument muzyczny, angielski, hiszpański, chiński), a zwłaszcza jeśli nie poślemy go do najlepszej szkoły, to znaczy, że jesteśmy złymi rodzicami, a nasze dziecko jest skazane na bezrobocie, nędzę, a ostatecznie śmierć w męczarniach i zapomnieniu.

Jacek Dukaj – Lód

staruszek — Mon, 12 Sep 2011 11:36:17 +0000

„Lód” Jacka Dukaja jest powieścią niezwykłą. Pomyślany pierwotnie jako opowiadanie, rozrósł się „Lód” do rozmiarów pustaka ściennego – 1048 stron formatu A5. Z takimi rozmiarami i archaizowanym językiem powinien się ukazać sto lat temu jako powieść odcinkowa w „Tygodniku Ilustrowanym” albo innej „Biesiadzie Literackiej”. Wypada się więc cieszyć, że wydawca nie popłynął na fali trendu, który nakazuje dziś każdą grubszą książkę dzielić na pół, a jakby tego było mało, to i tę połówkę na pół jeszcze (później zaś kasować za tę ćwierćksiążkę, jak za pełnoprawną powieść), z drugiej jednak strony w wygodnym czytaniu owe gargantuiczne rozmiary z pewnością nie pomagają.
Dukaj po raz kolejny przekonał mnie, że niezmiernie sprawnie włada polskim językiem, który dla wielu mu współczesnych (polskich) pisarzy stał się jedynie wspomnieniem minionych lat. Aktualności wydawnicze na rynku fantastyki nie zmuszają do intelektualnego wysiłku, co najwyżej do sprawnego przerzucania kolejnych kartek. Ci, co liczą na powieść, która zafunduje im jazdę bez trzymanki powinni chyba sięgnąć po coś w stylu „Pana Lodowego Ogrodu” lub też kolejny tom przygód inkwizytora spłodzony przez Piekarę. Dukajowe światy nie przypominają niczego, co oferuje polska fantastyka i w tym właśnie tkwi siła jego powieści. Niestety autor popada chyba w pułapkę własnego stylu nazbyt ufając, że jego czytelnik wzbije się nad poziomy. Drugiego tak rozbudowanego dzieła, świata odmalowanego do najmniejszych szczegółów, gdzie z równym pietyzmem potraktowano by charakterystyczne dla epoki idee, sposób myślenia, przemysł i handel, klasy społeczne, modę, wystrój wnętrz i stan ówczesnej wiedzy – ze święcą szukać. Niepodobna Dukaja złapać za rękę i wytknąć mu jakąś niekonsekwencję, niepodobna się do czegoś przyczepić, jeśli chodzi o kreacje świata właśnie.
Jednocześnie – i ubolewam nad tym bardzo, gdyż sam jestem fanem Dukaja – jest „Lód” powieścią ze wszech miar nudną. Mądrą, przebogatą, ale nudną. Ważną, bo przecież to Dukaj, lecz nudną. Z bohaterem przez setki stron nic konkretnego się nie dzieję, miota się ów bez celu i ładu od jednego wagonu ekspresu transsyberyjskiego do drugiego, od jednej idei do kolejnej, czemu towarzyszą czcze tegoż osobnika rozmyślania, które nijakiej w oczach czytelnika głębi mu nie przydają. Kuleją również dialogi, zupełnie wyzute z jakichkolwiek znamion prawdziwości. Tu się nie rozmawia, tu się głosi pięciostronicowe monologi, tu się przedstawia wielkie idee i nawet jak jest się w trupa urżniętym, to o sprawach najważniejszych (i żadnych innych, inne tematy nie istnieją) tak można rozprawiać, że niejeden trzeźwy filozof byłby poczerwieniał. Te długie, zawiłe wywody i dyskusje filozoficzne, logiczne, społeczne i historiozoficzne w zależności od zainteresowań i wytrwałości czytelnika mogą się okazać albo fascynujące, albo nużące.
Nie satysfakcjonuje mnie również rozwiązanie motywu z ojcem – wyjątkowo słabe domknięcie tak przecież ważnego wątku, wreszcie zaś – i nad tym faktem boleje najbardziej – zupełnie zawodzi samo zakończenie powieści. Słowem – nie jest najlepiej. Owszem, Dukaj posługuje się przepiękną polszczyzną, owszem, jego wiedza z najróżniejszych dziedzin jest przeogromna, owszem, wielkim pisarzem jest. Tylko co z tego, skoro wieje nudą.
Podsumowując – jak każdą powieść Dukaja i tę warto przeczytać coby mieć rozeznanie, mimo wszystkich wad powieść ma swój klimat i urok, czyta się ją ciężko, ale lektura dostarcza pewnej masochistycznej przyjemności.

A propos kolejnej (tym razem okrągłej) rocznicy 11 września…

staruszek — Fri, 09 Sep 2011 07:00:52 +0000

Rocznicy zamachów z 11 września 2001 roku poświęciłem jakiś czas temu jedną notkę – szczegóły tutaj.
Z okazji zbliżającej się szybkimi krokami kolejnej (tym razem okrągłej) rocznicy, nasunęło mi się kilka przemyśleń na temat państw pełniących w dziejach Ziemi zaszczytną rolę ośrodka eksportowego nauki, kultury, postępu i sztuki wojennej (dla porządku dodam, że pierwszą wersję tego tekstu zamieściłem w sieci gdzieś tak około 2003 roku, a pretekstem był wybuch II wojny z Irakiem w 2003 roku).
Jako pierwszy rolę tę pełnił, o ile dobrze sobie przypominam, Egipt. Nawet jeśli pominiemy okres archaiczny, cywilizacja egipska trwała około 2000 lat (2500 p.n.e. – 500 p.n.e.).
Później był Rzym, uważany za niezniszczalny – rządził światem niecałe 1000 lat (753 p.n.e. – 330 n.e.).
Następnie przyszły czasy nowożytne. Imperia powstawały i upadały. Czasem trwało to dłużej (Francja czasów Napoleona), czasem krócej (hitlerowskie Niemcy).
Był wreszcie wielki i niezłomny Związek Radziecki – przetrwał niecałe 70 lat.
Teraz są Stany Zjednoczone, istniejące już ponad 200 lat. W roli strażnika pokoju na świecie, myślę, że można spokojnie przyjąć, iż trwają od ponad 70 lat.
I tak się cały czas zastanawiam, ile jeszcze lat będzie musiało upłynąć, zanim szlag trafi tą amerykańską cywilizację, bo to, że trafi – nie mam żadnych wątpliwości.
I tylko jedno mnie martwi – nie sądzę, żebym dożył czasów, kiedy to się zdarzy, a chciałbym. I to bardzo.
I proszę – mamy oto rok 2011 i okazuje się, że moje szanse na dożycie końca Stanów Zjednoczonych wzrosły niepomiernie

Cytat na dziś.

staruszek — Mon, 05 Sep 2011 07:00:46 +0000

- No dalej! No odbierz! Szybciej!
- Łodafaka?
- Tu Wilq. Entombecie, gdzie jesteś??
- W dupie.
- Co?
- Gówno. Poczekaj chwilę, Wilq. Słyszysz?
[Słychać dźwięki, które można oddać następującymi wyrazami dźwiękonaśladowczymi: Csssss, csssss]
- Co to? Strumyczek??
- Taa… Strumyczek.
[W rzeczywistości chodzi o kiełbaski na grillu]
- Miałeś przyjechać i nam pomóc!!! Przyjeżdżasz?
- Nie.
- Wiedziałem. Ciebie o coś prosić, to jak chujem trawę kosić!!!
- Dziwnym nie jest…